ALKMAARSCHE COURANT


Aad SONNEVELD

MADAME LEOPOLDINE UNIEK EN BOEIEND

ALKMAAR – De Joegoslavische theatergroep Maska i Pokret (Masker en Beweging) maakt van 27 april tot en met I0 juni een tournee door Nederland. Afgelopen zaterdagavond speelde deze groep in Provadja een eenakter, Mme. Leopoldines Memoires.
Mme. (mevrouw) Leopoldines Memoires is een theaterproduktie waarbij niet wordt gesproken. Maskers en veelsoortige bewegingsvormen scheppen allerlei beelden, die de toeschouwer vertellen dat deze vrouw (Mme. Leopoldine) een eenzaam, teruggetrokken leven leidt (en heeft geleden)- en hiermee de grootste moeite heeft. Het geheel is doorspekt met persoonlijke herinneringen. De theatrale uitbeelding hiervan maakt deze produktie OOK voor niet-ingewijden grijpbaar.
Ongetwijfeld is deze theatervorm uniek. Iva en Petar Mandic zijn door het masker geobsedeerd. Hun doel is dan ook het masker levend maken in het theater. Met behulp van zeer gerichte muziekfragmenten wil het echtpaar door middel van hun produkties inzicht krijgen en geven in datgene wat het menselijk handelen drijft. Kortom: hoe zit onze psyche in elkaar? Welke invloeden nebben omgeving en persoonlijke herinneringen op ons doen en laten?
Een hele klus voor de toeschouwer om dit soort theatraal gebeuren te doorgronden. Het betekent opletten op ieder gebaartje, iedere handeling en je telkens weer afvragen hoe bepaalde scènes met elkaar te verbinden zijn. In de eenakter Mme. Leopoldine wordt dit studerend zien en luisteren van de toeschouwer gevraagd.
Mme. Leopoldine wordt uitgebeeld door een enigszins lang, uitdrukkingsloos masker, waaraan een zwarte jurk is vastgemaakt. Ze is twee keer zo lang ah de spelers zelf. Om haar nek heeft ze een wit kanten boordje. Ze is oud. Muziek en bewegingsvormen scheppen reeds vrij vroeg in de voorstelling een beeld, dat vertelt dat deze vrouw zich vastklampt aan dierbare herinneringen.
Zo maakt ze op de zwarte achterwand een wit geborduurde doek vast. Vervolgens plaatst ze in het midden hiervan een roze boeket bloemen. Beelden uit haar jeugd volgen. Nare herinneringen werden door haar onderdrukt, maar hebben wel invloed op haar handelen. De gevolgen van in het verleden genomen beslissingen worden onmiddellijk zichtbaar gemaakt.
Zo wordt de confrontatie met een aanbidder, die wordt afgewezen, nu ervaren als een gelukkige gebeurtenis. Er wordt gedanst. Verkrampte, verwrongen bewegingen daarentegen, ondersteund door heftige elektronisch aandoende muziekfragmenten maken de toeschouwer duidelijk dat de man, waarschijnlijk haar echtgenoot, har in het verleden heelt uitgebuit. Een pop die onder een tafel vandaan wordt gehaald, wordt uiteindelijk na lang heen en weer te zijn geschud, gekneveld en kwaad weggegooid.
Gedurende de gehele voorstelling worden bewegingsvormen en musische fragmenten aaneengesmeed tot korte grijpbare vertellingen. Begrijpelijk wordt het, doordat heden en verleden vakkundig zijn gemixed. Het oorzaak-en-gevolg-principe wordt nauwkeurig nagestreefd.
Mme. Leopoldines Memoires is geen geïmproviseerde voorstelling. Iedere handeling heeft een functie en draagt bij tot een boeiend totaalbeeld van dit individu.
Een opvallende ontdekking is dat het masker, het uitdrukkingsloze gelaat, geen hinderpaal vormt om tot enige identificatie te komen.
Wie Maska i Pokret nog wil zien, kan eind mei terecht bij het Festival of Fools te Amsterdam.

AAD SONNEVELD

SVIJET | PRESEDAN NA MES-u


Enver Dizdar

ŠTA JE POD MASKOM MASKE

U zvaničnoj konkurenciji najstarijeg festivala malih i eksperimentalnih scena u nas • Televizija mandrlja, pozorište prežvakuje?

Žika ima ogromnu glavu. Kako li samo hoda, kako silazi niz stepenice sa tom velikom klatećom masom?

— Hajte da to probamo snimiti, kako Žika silazi niz stepenice — veli Pop, autor fotosa uz ovaj tekst.
— Jao, nemojte molim vas — kaže Iva.
— Zašto, je li to neizvodljivo?
— Ne nego, znate, malo je nezgodno…
— ?
— Naše komšije nas i onako smatraju pomalo ludim. Ili još više od pomalo, znate…

I kad se bolje razmisli, zaista je sretna okolnost što, pošto smo Ivu ipak nagovorili, stepenicama u tim trenucima nije prošao ni jedan susjed. Ne bi se bilo lako susresti sa Žikom tako iznenada. Zamislite, jedna velika glavata lutka sa malecnim živim nogama klati se prema vama niz stepenište. Ne bi bilo lako, ne bi…

STRPLJEN – SPAŠEN

Pa, šta, nije lako ni Ivi Kostović-Mandić i Petru Mandiću, mladom bračnom paru, čija je rukotvorina lutka Žike. Ni praviti Žiku i druge lutke i maske, ni trpiti da te zbog toga smatraju ludim. Niti živjeti od te »ludosti« sav joj posvećen, u vremenu kad ljudi rade, u vremenu kad ne rade, kad spavaju, kad… Ali, ima i ona — »strpljen — spašen«!

Jer, na ovogodišnjem MES-u, sarajevskom najstarijem festivalu malih i eksperimentalnih scena u nas, publika će u zvanićnoj konkurenciji, vidjeti i jednu amatersku grupu — bračni par čiji smo upravo gosti. »Maska i pokret«, kako se zvanično zovu, predstaviće se predstavom »Neko je ubio pjesmu«. Vidjećemo šta je to i dokle je došlo; do tada vjerujemo oficijelnim selektorima koji su u brojnoj ponudi dali svoje glasove za Ivu i Petra i njihovo sočinjenije. Valjalo je do MES-a preći neki put, ulo¬žiti neki napor, proliti neku suzu, zaslužiti neki osmijeh, neki aplauz, l sve ono što ide uz to. Kakav je i koliki ovaj put?

Iva je sada diplomirani dramaturg, Petar je diplomirao baletski studio Narodnog pozorišta u Sarajevu. Nisu zaposleni, nemaju vremena od svoje ljubavi, svoga posla — maske i pokreta. Već pet godina tako. Od prije pet godina pravili su niz predstava, uvijek su sarađivali sa mladim ljudima čiji je entuzijazam imao sličan smjer. Sada su sami, sa maskama, sa svojom pjesmom koju je neko ubio. Ni na kraju niti na nekom novom početku svojih istraživanja. Oni su, jednostavno, na putu koji su odabrali…

 GROTESKNA FAZA

— Otac mi je kipar – kaže Iva -i odrasla sam u ateljeu. ‘U atmosferi gdje su od gline nastajala lica, gdje je bitno bilo uhvatiti izraz, karakter i smisao poruke koju lice nosi. Čini mi se da je na mene najviše traga ostavila, da mi je najbliža u shvatanju čovjekove nutrine, groteskna faza, da je tako nazovem, pretvaranja gline u čovjeka. Otud, najvjerovatnije, i moja sklonost, moja potreba da se bavim maskom, najprije pokušajima da je oblikujem a, potom, i da je upotrijebim u igri, u kazivanju, u sa-radnji sa svijetom, u prenošenju nekih vlastitih ili interpretiranju nekih drugih poruka i smislova… Naravno, onaj dio kazivanja kojeg čini tijelo i njegove mogućnosti, to je većim dijelom Petrov posao.

I tako intimni svijet, skoro igra dvoje mladih ljudi ude u ozbiljni krug zvaničnog i ozbiljnog festivala, u konkurenciju sa onima što svoj, takav i sličan, posao rade profesionalno, priznato i za pare.

Baš, kako li ovo dvoje mladih, kojima je njihov amaterizam jedina profesija, kako i od čega žive, da li im njihove predstave donose kakav prihod? Skoro nikakav, ali ipak, uglavnom, od toga žive.

Gostuju po domovima kulture pa i nekim skupovima u gradu ali i van njega i van Republike. Najviše predstava, ipak, odigrali su na tavanima u gradu, za raju, onako. Igrali su i u svojoj sobi…

Uvijek bi, rekoše nam, tu negdje bila kutija sa rupom u koju bi se mogao ubaciti dobrovoljni prilog. l uvijek bi ostala doslovno prazna ukoliko na predstavi nije bilo nekoga od bliže rodbine, nekoga »zaduženog” da im pomaže.

Ali, istrajavaju i nadaju se da će uspjeti dokazati da su napravili nešto novo, da postanu zvanični. A, dodaju i to, u ovom je gradu to veoma teško, čak je teško mladima koji su vezani i za zvanične institucije, pozorišta, televiziju…

DO VIĐENJA

— Zašto, pitamo mi?

— Pa evo, najprije televizija. Mi smo, doduše, zahvalni  emisiji »Pop non-stop« i njenom reditelju Ademiru Kenoviću koji je znalački iskoristio mogućnosti koje je naslutio ili osjetio kod nas. Ali, pogledajte naše TV drame i druge TV priredbe u kojima učestvuju naši mladi glumci. Sve je to smandrljano, dozlaboga neprofesionalno i neodgovorno. Nigdje šanse za mladog glumca. Pa onda kažemo kako nemamo glumaca, kako dovodimo ljude sa strane. Normalno, jer naši mladi nemaju pravu šansu, nemaju ime koje bi pokrilo i neku rutinski i bez žara odigranu ulogu…

— A, pozorišta?

— Svaka čast »Kamernom teatru«. Oni, kao što svi znamo, imaju stalno punu salu. Zašto? Zato što vode politiku odbira tekstova, reditelja, glumaca i svega ostalog što njihovom prostoru i ulozi odgovara. Oni nisu podilazili publici, oni su je odgajali i odgojili. Narodno pozorište, naprotiv, igra već davno prežvakane stvari na već predavno otužan način. Oni se sve više udaljavaju od svog imena Narodno, od naroda… Ma znate to i vi. ni vas ne viđam tamo, među onom malobrojnom publikom…

Šta da kažemo? Hajde da ostane na ovome: vidjećemo se tamo, u Narodno, kada vi u njemu budete igrali. Doviđenja na MES-u i kasnije.

Enver DIZDAR