DEN HAAG | HAAGSCHE COURANT


Coos VERSTEEG

MANDIĆ: MASKERS DRAGEN EMOTIES AL IN ZICH

Zonder woorden, maar met maskers, muziek en beweging brengen Iva en Petar Mandić, tezamen vormend Theatre The Mask, uit het Joegoslavische Sarajevo hun surrealistische verhalen.

Iva, dochter van een beeldend kunstenaar, heeft de technieken om maskers en sculpturen te maken bijna van huis uit mee gekregen. Petar en zij hebben bovendien een voltooide opleiding klassiek ballet achter de rug. Met de muziek van Iva´s broer Wladimir Cotton zijn die elementen samengevoegd tot het bijzondere bewegingstheater van Theatre The Mask.
Het echtpaar Mandić werkt na een korte balletcarrière alweer zeven jaar met maskers, in welke periode zij vooral Oost-Europa, Spanje en Nederland zijn rondgereisd. Eind vorig jaar hebben Iva en Petar zich tijdelijk in Amsterdam gevestigd. „In Joegoslavië zijn wij een van de weinige experimentele theatergroepen”, legt Iva uit. ,Dat betekent dat de kritici ons altijd goed vinden. Maar we kregen steeds meer behoefte onszelf te vergelijken met anderen. Nederland is daar erg geschikt voor. Hier komen dingen vanuit de hele wereld naartoe”.
Hoewel The Mask zowel in theaters als in de open lucht speelt, is het bepaald geen straattheatergroep. „Ik ben al¬tijd jaloers op die mensen die met één koffertje ergens naartoe komen. Wij slepen een complete vrachtwagen met spullen mee. We zijn ook in een voor ons nieuwe situatie terecht gekomen. We reisden vroeger voornamelijk per vliegtuig, nu zitten we in een circuit van mensen die allemaal moeite hebben om het hoofd boven water te houden. Dat geeft niet, we zijn op zoek naar onze plaats in de theaterwereld. Maar we kunnen deze manier van werken niet onbeperkt volhouden. Ons programma vraagt een enorme conditie, het is erg vermoeiend. En als je dan ook nog al dat opbouwen, afbreken, gesleep en gereis hebt… Maar het is nu eenmaal een lang proces om te vinden waar je plaats is”.
The Mask heeft, zoals gezegd, al eerder voorstellingen verzorgd in Nederland. In Den Haag waren Iva en Petar enkele jaren terug te zien in het Paard van Troje. Iva: ,,Onze Hollandse vrienden zeiden: oh, dat moet je niet doen. Maar we hebben daar een van onze fijnste voorstellingen gehad”.
Op het Haags Straatfestival voert The Mask twee programma’s op, te weten ‘Overture for a Requiem’ en ‘Het blauwe bloem sprookje’. Het laatstgenoemde is een kindervoorstelling, die vorige week zaterdag al op het Prins Hendrikplein werd opgevoerd. Het is een sprookje, waarbij een jongen op zoek is naar een meisje en alvorens hij haar vindt, gevechten moet aangaan met allerlei aan bekende sprookjes en legenden ontleende figuren. Iva: „We hebben het ooit eens voor de grap gemaakt. In de eerste plaats richten we ons toch op volwassenen”.
‘Overture for a Requiem’ is voor Iva en Petar het nieuwste volwassenen-programma. Het ging vorig jaar zomer in Dubrovnik in première en is ontstaan uit alle eerdere experimenten van The Mask. Het verhaal gaat in grote lijn over de man Sebastiaan, een bange, zachtaardige en introverte figuur, die smacht naar contact met andere mensen. Sebastiaan probeert telkens door te dringen in de glitterwereld van Gustaaf, een protserige showfiguur, die alles kan. Voor Sebastiaan vormt Gustaaf het ideaalbeeld, maar als hij er uiteindelijk in slaagt tot diens wereld door te dringen, vindt hij daar alleen Gustaafs omhulsel en uiteindelijk de dood.
Iva: „Alles in de voorstelling moet worden verteld door de maskers, de beweging en de muziek. Het woord is niet belangrijk. Dat was in onze vorige producties ook. Alleen in de kindervoorstellingen wordt het verhaaltje kort van tekst voorzien. Maskers hebben geen woorden nodig. Een acteur moet heel veel tijd besteden om emotie uit te drukken. Maar met een masker gaat dat snel, omdat het die emotie al in zich draagt”.
Theatre The Mask uit Joegoslavië treedt op in het kader van het Haags Straatfestival op het Plein. ‘Overture for a Requiem’ wordt morgen om 21 uur gespeeld in de Spiegeltent, het kinderprogramma ‘Het blauwe bloem sprookje’ wordt dinsdag 5 juni om 12.30 en 16.30 uitgevoerd op het Buitenpodium.

KULTURA | 22. MESS


Dalibor FORETIĆ, theatre critic

POEZIJA MASKE

Predstava »Netko je ubio pjesmu« u izvedbi grupe »Maska i pokret« iz Sarajeva podsjeća na slavne MESS-ovske dane istraživanja

Jedini događaj, koji nas je na ovogodišnjem Festivalu malih i eksperimentalnih scena podsjetio na one sjajne i slavne MESS-ovske dane strasnih istraživanja suštine fenomena kazališta i granica njegovih mogućnosti kao medija – dogodio se u četvrtak, u umjetničkom okupljalištu »Collegium Artisticum«, u Skenderiji. Iznenađenje je to veće što su protagonisti iz Sarajeva, koje se, unatoč tome što je sjedište najznačajnijeg jugoslavenskog festivala avangardnih kazališnih stremljenja, nije dosad baš previše isticalo u kazališnim istraživanjima, iako je na tom planu bilo pokušaja. Oni se zovu Iva Kostović-Mandić i Petar Mandić, supružnici i kazališni zaljubljenici: njihova grupa nosi naslov »Maska i pokret«, a predstava »Netko je ubio pjesmu«.

Ta predstava, koja traje jedva četrdesetak minuta, pripada onom posvećenom, kreigovskom prostoru kazališta, u kojem se s pomoću maske i pokreta, u ritmu glazbe pokušava scenski ostvariti pjesnička slika i metafora, živi teatar. U njihovu teatru nema riječi. Njih dvoje animiraju naizmjence desetak velikih maski koje prekrivaju samo glavu ili, pak, cijelo tijelo. Glazba je ritmički pokretač zbivanja, pa iako se ne izgovara ni jedna jedina riječ, struktura predstave je ipak eminentno dramska: ne radi se ni o glazbenom, ni o baletnom kazalištu, već prije svega o dramskom zbivanju.

Na planu animiranja maske njihova predstava ima neke sličnosti s istraživanjima koje provodi Petar Schumann i njegova grupa »Bread and Puppet«. Na planu istraživanja mogućnosti pokreta kao dramskog izražajnog sredstva njihovi se scenski rezultati približavaju postulatima teatra koje propovijeda Njemica Pina Bausch.

Ali, unatoč tome Iva i Petar Mandić su samosvojni. Njihova igra uvodi nas u pomalo mistične sfere teatra u kojoj je čist, brižljivo oblikovan poetski simbol jedina vrijednost, s pomoću koje kazališni čin u svojoj efemernosti želi korespondirati s vjećnošću. Priča koju maskom, pokretom i glazbom oni dočaravaju, jednostavna je, ali nabijena emocijama i pjesničkim značenjima. Ona govori o Agavi, plemenitoj lutki, možda velikoj božici, možda pramajci dionizijskog kulta plesa i pjesme, a u svakom slučaju simboličnom praiskonu ljudskog nagona i potrebe za poezijom, koja biva uništena od vlastite djece, ali unatoč unakažavanju, ubijanju, mučenju i sahranjivanju ona ostaje živa, makar i na smetlištu svijeta.

Predstava ne želi proizvoditi neka precizna i doslovna značenja, ona radi na ovom tajanstvenom fluidu što struji između izvođača i gledaoca, predajući mu svoja značenja da ih on sam u svom intimitetu dešifrira i protumači, i, što je najvažnije, doživi. Taj su nepatvoreni trenutak scenske poezije Iva i Petar Mandić dočarali sugestivnošću svojih grotesknih, velikih maski, njihovom dirljivo jednostavnom animacijom, strogo kontroliranim, a ipak više prirodnim nego baletno izvještaćenim pokretom, čudesnom glazbom za koju smo obaviješteni da je rekonstrukcija starogrčkih zapisa glazbe koja je pratila njihove kazališne predstave.

Glavni događaj MESS-a u četvrtak trebao je biti nastup Jugloslavenskog dramskog pozorišta iz Beograda s dramom Odona von Horvatha »Don Juan se vraća iz rata«, u režiji Pavla Magellija. Ne možemo mnogo reći o toj predstavi, jer se s njom dogodilo nešto što je nezapamćeno u našoj kazališnoj praksi – više od polovice teksta nisu mogli ćuti ni oni gledaoci koji su sjedili u prvim redovima.

Ne znamo što se dogodilo s njenim glumcima, što je bio pravi razlog tako nezapamćeno nebrižIjiva odnosa prema festivalskoj publici. Oni koji su je gledali u Beogradu, tvrde da je predstava inače znatno bolja. Ali i po onome što se iz takve izvedbe dalo razabrati, iz njene trome, mutave i mlitave igre teško da joj je trebalo biti mjesta na festivalu.

Ne pamtim kada se dogodilo da je inače strpljiva i predana sarajevska publika jednu predstavu na kraju ispratila zvižducima. S pravom, isto kao što je samo sat-dva kasnije, u noćnom programu, urnebesnim pljeskom na kraju pozdravila satirični »One Man show« Paje Ninćića, jedan nepatvoreni histrionski trenutak pravoga glumca i pravoga kazališta, koji ne koketira ni sa kakvim modernizmom, ali zato sjajno korespondira s publikom, hraneći je onim što je čovjeku najpotrebnije – zdravim i sočnim smijehom.

DALIBOR FORETIĆ